Zwarte Zee

Voor andere betekenissen van Zwarte Zee, zie Zwarte Zee (doorverwijspagina)

Zwarte Zee

Locatie	tussen Europa en Klein-Azië
Zee
Coördinaten
Oppervlakte	422.000 km²
Diepte (max.)	2210 m
Diepte (gem.)	m
Breedte
Max. breedte
Lengte
Overig
Luchtfoto

De Zwarte Zee ligt ingeklemd tussen Europa en Klein-Azië. De landen rond de Zwarte Zee zijn Turkije, Bulgarije, Roemenië, Rusland, Oekraïne en Georgië. De zee is bij Istanbul via de zee-engte van de Bosporus, de Zee van Marmara en de Dardanellen met de Egeïsche Zee en Middellandse Zee verbonden. Het diepste punt is 2210 meter. De oppervlakte bedraagt 422.000 km².

Inhoud

1 Geografische kenmerken
2 De Zwarte-zeecatastrofe van 5200 v. Chr.
3 De naam
4 Belangrijke havens
5 Bronnen
6 Categorieën

Geografische kenmerken

De Zwarte Zee wordt gevoed door vijf grote rivieren: de Donau, de Dnjepr, de Dnjestr, de Don en de Koeban. Verder zijn er vier rivieren die in Turkije ontspringen. Te weten van west naar oost, Sakarya, Kızılırmak, Yeşilırmak en de Çoruh. De laatste stroomt bij Batoemi in Georgië de zee in. Het kustgebied is in het westen en noorden vlak, maar in het oosten en zuiden en ook bij het schiereiland de Krim bergachtig. Ten oosten daarvan ligt de Zee van Azov.

Door de relatief nauwe verbinding tussen de Zwarte Zee en de Middellandse Zee lopen twee stromingen:

een oppervlakkige stroming met oppervlaktewater van de Zwarte Zee, dat een relatief laag zoutgehalte (ca. 18 ‰) heeft vanwege de overvloedige wateraanvoer door de grote rivieren;
een dieptestroming met veel zouter water (ca. 40 ‰) uit de Middellandse Zee.

Door het hogere soortelijk gewicht verspreidt het zoute dieptewater zich over de gehele bodem van de Zwarte Zee. Van menging met het oppervlaktewater is vrijwel geen sprake. Dit heeft tot gevolg dat er nagenoeg geen zuurstof wordt toegevoerd aan de diepere lagen. Beneden de 150 meter diepte is de Zwarte Zee een anoxische, dode zee, terwijl de oppervlaktewateren juist tamelijk visrijk zijn. Dode organische materie uit de bovenlaag zinkt in grote hoeveelheden naar de diepte, waar deze materie door de anaerobe bacteriën slechts gedeeltelijk wordt afgebroken. Hierbij komt zwavelwaterstof vrij, dat de diepere waterlagen vergiftigt.

De Zwarte-zeecatastrofe van 5200 v. Chr.

Tot het 6e millennium v. Chr. was de Zwarte Zee een zoetwatermeer, dat nog niet in verbinding stond met de (zoute) Middellandse Zee (Ballard, 2001). Onderzoekers denken dat toentertijd het water ongeveer 155 m lager stond dan nu, waardoor het meer een ongeveer 150000 km² kleiner oppervlak had. De huidige Zee van Azov was bijvoorbeeld land. Een wereldwijde stijging van het zeeniveau veroorzaakte rond 5200 een abrupte doorbraak (de huidige Bosporus). Eerder onderzoek suggereerde een geleidelijker proces vanaf ongeveer 7050.

De naam

In de oudheid werd de Zwarte Zee regelmatig bevaren door de Grieken, die deze zee aanduidden met de naam Pontos Euxeinos, de Gastvrije Zee. In feite was dat een geval van taboevermijding. De Zwarte Zee was juist berucht om zijn stormen in de herfst en winter. Oorspronkelijk werd zij daarom Pontos Axeinos genoemd, de Ongastvrije Zee. Maar de Griekse zeelui waren bang om met het gebruiken van deze naam de goden van de zee te provoceren en kozen daarom voor een eufemistische naam.

De slechte weersomstandigheden liggen stellig ten grondslag aan de Turkse naam Kara Deniz, waaraan de in de meeste moderne talen gangbare naam "Zwarte Zee" is afgeleid.