Apartheid
Apartheid (z języka afrikaans czy niderlandzkiego od apart = osobno i sufiksu -heid) to system polityczny panujący w Republice Południowej Afryki do połowy lat 90. XX wieku, oparty na segregacji rasowej.
Termin Apartheid został utworzony w latach 30. XX wieku, jako polityczny slogan został użyty we wczesnych latach 40. przez Partię Afrykanerskich Narodowców, jednak polityka apartheidu jako taka sięga wstecz ku początkom białego osadnictwa w Południowej Afryce. Po dojściu do władzy Partii Afrykanerskich Narodowców w 1948, społeczny zwyczaj apartheidu został usystematyzowany pod postacią prawa.
Spis treści |
Historia apartheidu
W roku 1949 wprowadzona została ustawa zakazująca mieszanych małżeństw. W roku 1950 wprowadzono prawo stawiające pod sąd białą osobę, której udowodniono stosunek seksualny z osobą innej rasy.
Wprowadzenie polityki apartheidu zostało umożliwione przez Ustawę o Spisie Ludności z roku 1950. Apartheid narzucał klasyfikację wszystkich mieszkańców na "białych", "czarnych" i "kolorowych". Kryteria klasyfikacji uwzględniały m.in. pochodzenie, wygląd i zwyczaje. Później dodano czwartą kategorię "Azjatów", wcześniej klasyfikowanych jako "kolorowi".
System apartheidu został wzmocniony przez serię praw z lat 50. XX wieku. Ustawa o Zbiorowej Przestrzeni z 1950 r. przypisała poszczególnym rasom oddzielne strefy mieszkaniowe i komercyjne. Ustawy o Ziemi z lat 1954 i 1955 zabroniły przebywania poszczególnym rasom w określonych strefach.
Wprowadzano segregację rasową w instytucjach publicznych oraz różne standardy edukacyjne, stworzono zdefiniowane rasowo kategorie zawodowe. Oddzielono też władze polityczne, jedynie biali mieli prawo głosu w wyborach do białych władz krajowych (później rozszerzono je również na kolorowych). Regiony zamieszkane przez czarnych – Transkei, Ciskei, Bophuthatswana, Venda i Kwazulu – zostały wydzielone wyłącznie dla czarnych jako bantustany, w których wprowadzono czarne władze i zamierzano docelowo uczynić z nich niepodległe państwa. Większość czarnych uzyskała obywatelstwo tych krajów i jednocześnie została pozbawiona obywatelstwa południowoafrykańskiego.
Członkostwo w związkach zawodowych było zakazane czarnym do lat 80. Każdy związek zawodowy o charakterze politycznym był zakazany. Obowiązywał też zakaz strajków.
Czarni przebywający na białych terytoriach byli traktowani jak cudzoziemcy. Wielokrotnie w czasie czarnych zamieszek wprowadzano stan wyjątkowy i posyłano na demonstrantów wojsko oraz policję złożoną z czarnych.
Międzynarodowy sprzeciw
Apartheid był wielokrotnie potępiany przez społeczność międzynarodową.
W 1961 Republika Południowej Afryki została zmuszona do wystąpienia ze wspólnoty Commonwealthu przez państwa członkowskie krytyczne wobec systemu apartheidu.
W 1973 Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych ustaliło tekst Międzynarodowej Konwencji o Przeciwdziałaniu i Karaniu Zbrodni Apartheidu. Doraźną intencją Konwencji było dostarczenie podstaw prawnych do nałożenia sankcji celem wywarcia presji na rząd Republiki Południowej Afryki. Konwencja weszła w życie 1976.
W 1985 rządy Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii nałożyły na Republikę Południowej Afryki sankcje ekonomiczne w proteście przeciwko prowadzonej przez jej rząd polityce rasowej.
Także w 1985 Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło Międzynarodową Konwencję przeciwko apartheidowi w sporcie, która weszła w życie w roku 1988, wszystkie strony, które podpisały konwencję zobowiązały się nie utrzymywac kontaktów sportowych z państwami apartheidu. Dopiero w 1992 Międzynarodowy Komitet Olimpijski dopuścił Republikę Południowej Afryki do udziału w igrzyskach olimpijskich.
Kres polityki apartheidu
W wyniku narastającej presji, zarówno wewnętrznej jak i zewnętrznej, przeciwko polityce apartheidu, rząd Republiki Południowej Afryki na czele z prezydentem Frederickiem de Klerkiem, rozpoczął demontaż systemu apartheidu we wczesnych latach 90. XX wieku. W roku 1990 rząd pod kierunkiem Partii Narodowej rozpoczął reformy, zalegalizował uprzednio zakazany czarny kongres oraz nakazał uwolnienie więzionych czarnych działaczy.
W 1994 krajowa konstytucja została napisana na nowo. Odbyły się też pierwsze wolne wybory w historii kraju. Pierwszym czarnym prezydentem Republiki Południowej Afryki został Nelson Mandela.
Po zakończeniu apartheidu Partia Narodowa i Frederik de Klerk przez krótki okres rządzili u boku Afrykańskiego Kongresu Narodowego. Obecnie partia ta włączyła się całkowicie do partii swoich dawnych oponentów politycznych. Biali posiadają wciąż znaczącą reprezentację polityczną w prowincjach Zachodni Przylądek i Gauteng. Nie są też wykluczani z władzy na poziomie kraju: minister finansów Trevor Manuel jest kolorowym o bardzo jasnej karnacji, Żyd Ronald Kasrils jest ministrem służb bezpieczeństwa, Afrykaner Alexander Erwin ministrem skarbu, a były lider Partii Narodowej, Martinus van Schalkwyk jest ministrem środowiska i turystyki.
Linki zewnętrzne
<span class="FA" id="he" style="display:none;" />
<span class="FA" id="pt" style="display:none;" />
<span class="FA" id="fi" style="display:none;" />
Kategorie
Politologia | Socjologia | Republika Południowej Afryki