Berlin
Współrzędne: 52°31'00" N 013°24'00" E
| Berlin | |||||
| |||||
| Państwo |  Niemcy | ||||
| kraj związkowy | Berlin | ||||
| burmistrz | Klaus Wowereit | ||||
| Powierzchnia | 891,82 km² | ||||
| Położenie | 52°31' N 13°24' E | ||||
| Wysokość | 34-115 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2005) • liczba ludności • gęstość | 3 398 205 3809 os./km² | ||||
| Nr kierunkowy | 030 | ||||
| Kod pocztowy | 10001-14199 | ||||
| Tablice rejestracyjne | B | ||||
| Podział miasta | 12 dzielnic | ||||
| Miasta partnerskie |  Los Angeles Paryż Madryt, Stambuł, Moskwa, Sztokholm, Warszawa, Szczecin, Budapeszt, Bruksela, Dżakarta, Taszkent, Meksyk, Pekin, Tokio, Buenos Aires, Praga, Windhuk, Londyn | ||||
Położenie na mapie | |||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Berlin to stolica i największe miasto Niemiec na prawach kraju związkowego (landu), położone nad rzeką Sprewą. Leży tylko około 70 kilometrów od granicy z Polską. Zajmuje powierzchnię 890 km², a zamieszkuje je około 3,3 mln osób.
Spis treści |
Historia
Założony w IX wieku przez plemiona słowiańskie (gród Kopanica dziś dzielnica Köpenick) i określany łacińską nazwą Berolina. W swojej historii pełnił kilkakrotnie rolę stolicy różnych państw niemieckich: Marchii Brandenburskiej, Królestwa Prus, od 1864 roku stanowił stolicę Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 zjednoczonych Niemiec - jako cesarstwa, a później republiki.
Miasto Cölln, położona na wyspie na Szprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w 1244. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.
Od 1451 Berlin był rezydencją brandenbuskich margrabiów i elektorów. W XVII w. Berlin został rozbudowany o kilka przedmieści, a w 1701 podniesiony przez Fryderyka I podniesiony do rangi stolicy. Ponadto w 1709 zjednoczono miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto Berlin. Wkrótce powstały dalsze przedmieścia. Obszar miasta został ponownie rozszerzony w 1861, gdy włączono miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W 1871 miasto zostało stolicą nowo powstałej Rzeszy Niemickiej.
Po I wojnie światowej w 1918 ogłoszono w Berlinie republikę. W 1920 na podstawie tzw. Ustawy o wielkim Berlinie ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin osiągnął wówczas około 4 milionów mieszkańców. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 Berlin stał się stolicą III Rzeszy. W 1936 odbyły się w Berlinie igrzyska olimpijskie. Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw. plan Germania Alberta Speera), czemu przeszkodziła klęska Niemiec w II wojnie światowej oraz znaczne zniszczenia miasta. W czasie alianckich bombardowań i walk o zdobycie Berlina przez wojska radzieckie i polskie, znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi.
Po II wojnie światowej Berlin został podzielony na 4 sektory okupacyjne przez aliantów. Stąd też przed ponownym zjednoczeniem Niemiec miasto było podzielone na część wschodnią stanowiącą sektor sowiecki i od 1949 stolicę NRD i część zachodnią (Berlin Zachodni) stanowiącą eksklawę RFN, powstałą z francuskiego, brytyjskiego i amerykańskiego sektoru okupacyjnego. W latach 1948-49 Sowieci wprowadzili blokadę Berlina Zachodniego, na co alianci zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu powietrznego z zaopatrzeniem. W latach 1961-1989 Berlin Zachodni był otoczony murem, którego zburzenie stanowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich. Decyzją Bundestagu, od 1991 Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od 1999 w Berlinie swoje siedziby mają parlament i rząd.
Gospodarka
Berlin jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma Siemens), maszynowy, środków transportu i odzieżowy. Ważny ośrodek handlowy (międzynarodowe targi, wystawy).
Transport
Wielki węzeł komunikacji lotniczej, drogowej i kolejowej.
Porty lotnicze
- Berlin Schönefeld (SXF, położony w kraju związkowym Brandenburgia), przewidziany do rozbudowy
- Berlin Tegel (TXL)
- Berlin Tempelhof (THF) - przewidziany do ostatecznego zamknięcia;
Zobacz też: Porty lotnicze Berlina
Autostrady
- obwodnica autostradowa Berlina A10 (Berliner Ring)
- obwodnica autostradowa centralnych dzielnic w formie półpierścienia A100 (Stadtring)
- łącznik A111 w kierunku Hamburga i Rostocku
- łącznik A113 w kierunku Drezna i Chociebuża, obecnie przedłużany w kierunku centrum
- łącznik A115 w kierunku Hanoweru i Lipska, zwany AVUS
- sięgacz obwodnicy zewnętrznej A 114 w kierunku Szczecina
- dawny sięgacz obwodnicy wewnętrznej A 104 - obecnie droga szybkiego ruchu
- sięgacz obwodnicy wewnętrznej A 103
Linie i dworce kolejowe
- Zobacz więcej w osobnym artykule: Berliński węzeł kolejowy.
Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.
W XIX wieku powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą - wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla kolei S-Bahn zbudowano w latach 1934-1939 tunel północ-południe.
W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.
Główne dworce dalekobieżne Berlina:
- Berlin Gesundbrunnen (otwarty 28 maja 2006)
- Berlin Hauptbahnhof (dawniej Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof, Berlin Lehrter Bahnhof, otwarty 28 maja 2006)
- Berlin-Lichtenberg
- Berlin Ostbahnhof
- Berlin Südkreuz (dawniej Berlin Papestraße, otwarty 28 maja 2006)
- Berlin Wannsee (niewielkie znaczenie ruchowe)
- Berlin-Spandau (połączenia w kierunku zachodnim)
- Berlin Zoologischer Garten (od 28 maja 2006 tylko pociągi dalekobieżne prywatnego przewoźnika Connex)
Największe dworce regionalne:
W Berlinie kursuje najstarsze w Niemczech metro (1902), posiadające obecnie 9 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.
Kultura
Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada niewiele zabytków. Za to znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.
Opery:
- Deutsche Oper
- Staatsoper Unter den Linden
- Komische Oper
Teatry
- Schaubühne
- Volksbühne
- Deutsches Theater
- Berliner Ensemble
- Theater des Westens
Zabytki
- Brama Brandenburska
- Reichstag
- Mur berliński
- Siegessäule - kolumna zwycięstwa
- kościół Pamięci Fryderyka Wilhelma
- Wyspa Muzeów z muzeum Pergamonu
- Muzeum Egipskie w Berlinie
- Muzeum Żydowskie w Berlinie
- Ratusz
- Grunewaldturm
Patrz także: Muzea berlińskie
Edukacja
W Berlinie są 4 Uniwersytety i 13 szkół wyższych, które mają około 150.000 studentów:
- Freie Universität Berlin około 40 840 studentów,
- Humboldt-Universität zu Berlin około 36 423 studentów,
- Technische Universität Berlin około 29 783 studentów,
- Universität der Künste Berlin.
Podział administracyjny Berlina
Miasto podzielone jest na 12 dzielnic (Bezirk), dzielących się dalej na "poddzielnice" (niem. Ortsteile czyli części miasta). Ten podział istnieje od 1 stycznia 2001 roku, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zmniejszono liczbę dzielnic z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy Bezirk ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.
- 01 Mitte
- 02 Friedrichshain-Kreuzberg
- 03 Pankow
- 04 Charlottenburg-Wilmersdorf
- 05 Spandau
- 06 Steglitz-Zehlendorf
- 07 Tempelhof-Schöneberg
- 08 Neukölln
- 09 Treptow-Köpenick
- 10 Marzahn-Hellersdorf
- 11 Lichtenberg
- 12 Reinickendorf
Miasta partnerskie
- Los Angeles, Stany Zjednoczone
- Paryż, Francja
- Madryt, Hiszpania
Stambuł, Turcja 
Moskwa, Rosja 
Sztokholm, Szwecja
Warszawa, Polska - Szczecin, Polska
Budapeszt, Węgry 
Bruksela, Belgia
Dżakarta, Indonezja 
Taszkent, Uzbekistan 
Meksyk, Meksyk 
Pekin, Chińska Republika Ludowa 
Tokio, Japonia
Buenos Aires, Argentyna 
Praga, Czechy 
Windhuk, Namibia 
Londyn, Wielka Brytania
Belgrad, Serbia
Sport
- piłka nożna - Hertha Berlin
- koszykówka - Alba Berlin
- hokej na lodzie - Eisbären Berlin
Żużel
W 2000 na lekkoatletycznym Fredrich L. Jahn Stadion odbyła się jedna runda Grand Prix Niemiec. Po raz pierwszy zawody odbyły się na torze czasowym (zawody wygrał Polak Tomasz Gollob).
Ciekawostki
- W parku Volkspark Friedrichshain w Berlinie w rejonie Virchowstraße i Werneuchener Straße istnieje cmentarz polskich żołnierzy poległych w 1945 r. podczas operacji berlińskiej. W północnej części parku w 1972 r. wzniesiono pomnik (Denkmal des polnischen Soldaten) projektu polsko-niemieckiego kolektywu, w skład któregu weszli – Zofia Wolska, Tadeusz Ladziana, Arnd Wittig i Günther Merkel, na którym umieszczono napis "Za nasza i wasza wolność – für eure und unsere Freiheit". Strona cmentarza w jęz. niemieckim oraz park w Google Maps
- 09.07.2006 na stadionie Olympiastadion Berlin odbył się Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej pomiędzy Włochami, a Francją.
Zobacz też
- Atrakcje turystyczne Berlina
- Letnie Igrzyska Olimpijskie
- Letnie Igrzyska Olimpijskie 1936
- Festiwal Filmowy w Berlinie
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona Berlina po polsku
- Berlin StadtPanoramen (galeria zdjęć)
- Plan Berlina i okolic
- Metro w Berlinie
- Polski portal i forum dla Polakow mieszkajacych w Berlinie
- Zoo w Berlinie
- Berlin Life: A travel guide to Berlin (po angielsku)
- East-Berlin, Past and present (po angielsku)
 Pariser Platz w Berlinie |  Widok na wieżę telewizyjną w Berlinie |  Stare Muzeum w Berlinie |  Dom Deputowanych w Berlinie |
Badenia-Wirtembergia • Bawaria • Brandenburgia • Hesja • Meklemburgia-Pomorze Przednie • Nadrenia Północna-Westfalia • Nadrenia-Palatynat • Saara • Saksonia • Saksonia-Anhalt • Dolna Saksonia • Szlezwik-Holsztyn • Turyngia •
Berlin • Brema • Hamburg
<span class="FA" id="cs" style="display:none;" />
<span class="FA" id="sr" style="display:none;" />
<span class="FA" id="sk" style="display:none;" />
Kategorie
Berlin | Miasta olimpijskie