Konstytucja (akt prawny)
Konstytucja (od łac. constituo,-ere - urządzać, ustanawiać, regulować) - akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.
W skład materii konstytucyjnej mogą wchodzić różne zagadnienia. Konstytucja może więc określać: podstawy ustroju społeczno - gospodarczego państwa, ponadto organizację, kompetencje i sposób powoływania najważniejszych organów państwowych, oraz podstawowe prawa, wolności i obowiązki obywatela.
Podręczniki prawnicze określają konstytucję jako ustawę zasadniczą charakteryzującą sie specjalnym, wjatkowym procederem jej zmieniania (wg art 235). Na straży konstytucji stoi głowa państwa, często nad jej przestrzeganiem czuwa specjalny trybunał. Konstytucja jest najwyższym aktem normatywnym.
Spis treści |
Inne znaczenia
Niektóre organizacje nazywają konstytucją główny zestaw reguł, którymi kierują się w działalności.
W Polsce w czasach do konstytucji 1791 roku określenie konstytucja sejmowa było synonimem zwykłej ustawy, gdyż sejm wydawał wówczas tzw. constitutiones, czyli konstytucje.
Klasyfikacja
Konstytucje można dowolnie klasyfikować. W doktrynie prawa konstytucyjnego najczęstsze klasyfikacje to podział ze względu na:
- formę - pisane (materialne) i niepisane (formalne);
- treść - pełne i niepełne, tzw. małe konstytucje;
- procedurę powstawania - uchwalane i oktrojowane;
- sposób zmiany - sztywne i elastyczne;
- okres obowiązywania - stałe i czasowe (w zależności od okresu obowiązywania).
Dodatkowo stosuje się podział na konstytucje proste i złożone (gdy całość regulacji zawarta jest w jednej lub kilku ustawach).
Przykłady
| Konstytucja | Data uchwalenia | Odnośnik do tekstu konstytucji |
|---|---|---|
| Konstytucje polskie | ||
| Konstytucja 3 Maja | 3 maja 1791 | Wikiźródła |
| Konstytucja Księstwa Warszawskiego | 22 lipca 1807 | Wikiźródła |
| Konstytucja Królestwa Polskiego | 27 listopada 1815 | Wikiźródła |
| Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa i jego okręgu z 1815 | 3 maja 1815 | |
| Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa i jego okręgu z 1818 | 11 września 1818 | Wikiźródła |
| Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa z 1833 | 29 lipca 1833 | |
| Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego | 14/26 lutego 1832 | |
| Statut Krajowy Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim | 26 lutego 1861 | |
| Mała Konstytucja z 1919 | 20 lutego 1919 | Wikiźródła |
| Konstytucja marcowa | 17 marca 1921 | Wikiźródła |
| Nowela sierpniowa | 2 sierpnia 1926 | Wikiźródła |
| Konstytucja kwietniowa | 23 kwietnia 1935 | Wikiźródła |
| Mała Konstytucja z 1947 | 19 lutego 1947 | Wikiźródła |
| Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej | 22 lipca 1952 | Wikiźródła |
| Ustawa Konstytucyjna o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji RP | 23 kwietnia 1992 | |
| Mała Konstytucja z 1992 | 17 października 1992 | Wikiźródła |
| Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej | 2 kwietnia 1997 | Wikiźródła |
| Inne konstytucje | ||
| Konstytucja Albanii | Wikiźródła (jęz. pol) | |
| Konstytucja Algierii | 1996 | Wikiźródła (jęz. arab.) |
| Konstytucja Argentyny | Wikiźródła (jęz. his.) | |
| Konstytucja Belgii | Wikiźródła (jęz. fr.) Wikiźródła(jęz. pol.) | |
| Konstytucja dla Europy | Sejm RP - PDF (pol.) | |
| Konstytucja Federacji Rosyjskiej | 1993 | Wikiźródła (jęz. ros.) Wikiźródła (jęz. pol.) |
| Konstytucja Finlandii | 25 listopada 1922 | Wikiźródła (jęz. pol.) |
| Konstytucja Francji | 1958 | Wikiźródła (jęz. fr.) |
| Konstytucja Hiszpanii | 1978 | Wikiźródła (jęz. hisz.) |
| Konstytucja Kanady | ||
| Konstytucja Niemiec | 23 maja 1949 | Wikisource (jęz. niem.) |
| Konstytucja Stanów Zjednoczonych | 17 września 1787 | Wikiźródła (jęz. ang.) Wikiźródła (jęz. pol.) |
| Konstytucja Wolnego Miasta Gdańska | 17 listopada 1920 | Akademia Rzygaczy (pol., niem.) |
Linki zewnętrzne:
- Strona z tekstami konstytucji większości państw świata
- Strona z tekstami dawnych i obecnych konstytucji (m.in. Polska, Francja, Niemcy, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania)
Kategorie
Tablice | Konstytucje | Prawo konstytucyjne