Konstytucja Królestwa Polskiego
Wypełniając postanowienia kongresu wiedeńskiego, cesarz Rosji i król Polski Aleksander I nadał Królestwu Polskiemu konstytucję, zaliczaną do najbardziej liberalnych w pokongresowej Europie. Przy jej redakcji pracował kilkuosobowy zespół, z księciem Adamem Czartoryskim na czele. Ostateczny tekst uwzględniał uwagi cara. 27 listopada 1815 konstytucja została podpisana przez cara i uzyskała moc prawną. Była to tzw. konstytucja oktrojowana, czyli nadana odgórnie, nie zaś zatwierdzona przez sejm. Obowiązywała w Królestwie Polskim do 26 lutego 1832, kiedy to Mikołaj I wprowadził w jej miejsce Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego.
Ustawa Konstytucyjna Królestwa Polskiego liczyła 165 artykułów zgrupowanych w 7 tytułach.
Spis treści |
Postanowienia konstytucyjne
Królestwo Polskie było monarchią konstytucyjną, połączoną nierówną unią realną z Cesarstwem Rosyjskim, ze wspólną polityką zagraniczną. Każdorazowy car Rosji stawał się królem Polski.
Odrębne pozostawały:
- parlament
- narodowe wojsko
- aparat państwowy
- prawo i sądownictwo
Król
- "Rząd jest w osobie króla. Król sprawuje władzę wykonawczą w całej swojej rozciągłości" (art. 35).
- "osoba królewska jest święta i nietykalna" (art. 36).
- zwoływał zgromadzenia wyborcze, oraz mianował marszałków sejmików i zgromadzeń gminnych.
- zwoływał, odraczał i rozwiązywał sejmy zwyczajne i nadzwyczajne.
- powoływał ministrów, senatorów i wyższych urzędników
- miał prawo sankcji ustaw i uchwał sejmu.
- jako jedyny stan sejmujący dysponował inicjatywą ustawodawczą.
- dysponował prawem zawieszania ustaw sejmowych
- królowi przysługiwało prawo wypowiadania wojny oraz zawierania umów międzynarodowych
- król powoływał i odwoływał namiestnika.
- w wypadku nieobsadzenia urzędu namiestnika, król mógł powołać prezesa Rady Administracyjnej.
- sądy wyrokowały w imieniu monarchy.
Namiestnik
- przewodniczył Radzie Stanu.
- decyzje podejmował w czasie posiedzeń Rady Administracyjnej.
- decyzje namiestnika wymagały kontrasygnaty odpowiedniego ministra.
- przedstawiał królowi kandydatów na ministrów, kandydatów na senatorów i wyższych urzędników państwowych.
- mianował pozostałych urzędników publicznych.
Rada Administracyjna
Jako Rząd krajowy od 1826 roku, W składzie 5 ministrów oraz osób powołanych przez króla, była najwyższą władzą wykonawczą i administracyjną w kraju.
Rada Stanu
W jej skład wchodzili:
- ministrowie (5),
- radcy stanu (zwyczajni i nadzwyczajni)
- sekretarz stanu
- referendarze
- inne osoby powoływane przez króla
Uprawnienia Rady Stanu
- opracowywanie projektów praw sejmowych i aktów królewskich do akceptacji króla.
- przekazywanie ostatecznych wersji praw i aktów pod obrady sejmowe.
- oddawanie pod sąd urzędników administracyjnych (nominowanych przez króla).
- sądownictwo kompetencyjne
- sądownictwo administracyjne (od 1816 do 1822 r. za pośrednictwem Delegacji Administracyjnej).
- przyjmowanie corocznych sprawozda n z działalności komisji rządowych.
- przekazywanie królowi raportów o stanie kraju.
Parlament
- trzy stany sejmujące, tj. król, Senat i Izba Poselska miały pełnię władzy prawodawczej.
- członków Izby Poselskiej wybierano na 6 lat, przy założeniu, że co dwa lata odnawiano
1/3 składu izby.
- członkowie parlamentu uzyskali immunitet w sprawach karnych na czas trwania sejmu.
System wyborczy
System wyborczy był oparty na podziale kraju na:
- 77 powiatów, w których szlachta (posesjonaci) wybierali po jednym pośle.
- 51 okręgów gminnych, w których wybierano 1 deputowanego.
Prawa wyborcze
- czynne prawo wyborcze uzyskały osoby po ukończeniu 21 roku życia i mające prawa obywatelskie.
- bierne prawo wyborcze przyznano:
- osobom umiejącym pisać i czytać (cenzus wykształcenia).
- osobom opłacającym znaczny podatek (cenzus majątkowy).
- odebrano prawa wyborcze wojskowym w służbie czynnej.
Sejm, czyli Izba Poselska (128 reprezentantów)
- sejmy zwyczajne miały zbierać się co 2 lata w Warszawie na 30 dni.
- obrady sejmu były jawne (do 1825 r.)
- w rzeczywistości sejm zebrał się cztery razy: 1818, 1820, 1826 i 1830.
Kompetencje Sejmu
- samodzielnie uchwalał ustawy w zakresie spraw cywilnych, administracyjnych i sądowniczych.
- z woli króla wydawał akty prawne w sprawach podatkowych, systemu monetarnego oraz zaciągu do wojska.
- posiadał kompetencje kontrolne nad rządem
- posłowie i deputowani mieli możliwość składania petycji.
Senat (64 senatorów, mianowanych dożywotnio)
w składzie:
- 9 biskupów
- wojewodowie i kasztelani
- rosyjscy książęta krwi
Kompetencje Senatu
- równorzędna pozycja z Sejmem w kwestii ustawodawczej.
- przeprowadzał rugi.
- kontrola ksiąg obywatelskich.
- pełnił funkcję Sądu Sejmowego.
Kategorie
Królestwo Kongresowe | Konstytucje okresu rozbiorów Polski