Województwo małopolskie

Województwo małopolskie

Herb	Flaga
Logo województwa małopolskiego
Siedziba wojewody Siedziba sejmiku	Kraków
Urząd Wojewódzki	Kraków, ul. Basztowa 22
Wojewoda	Maciej Klima
Urząd Marszałkowski	Kraków, ul. Basztowa 22
Marszałek	Marek Nawara
Powierzchnia	15 108 km²
Ludność	3 267 000 mieszk. (2006)
Gęstość zaludnienia	216,2 mieszk./km²
Urbanizacja	49,67%
Tablica rejestracyjna	K
TERYT: 12	Kod ISO: PL-MA
zobacz: szczegółowy podział administracyjny powiaty grodzkie 3 ziemskie 19 gminy miejskie 15 miejsko-wiejskie 41 wiejskie 126
Małopolski Urząd Wojewódzki ul. Basztowa 22 31-156 Kraków tel.: (12) 616-02-00, fax 422-72-08
Oficjalna strona województwa małopolskiego

Województwo małopolskie (Małopolska, łac. Polonia Minor, ang. Lesser Poland, niem. Kleinpolen, fr. Petite-Pologne) – jedno z 16 województw Polski. Powstało (w obecnym kształcie) 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 108 km² i jest jednym z mniejszych regionów Polski (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 267 tys. osób) Małopolska znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Dlatego też gęstość zaludnienia jest jedną z najwyższych w kraju (Małopolska – 216,2 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).

Władze

W Małopolsce tradycyjnie przewagę mają partie centroprawicowe.Podział klubów w Sejmiku Województwa (Stan na 1 grudnia 2006 r.) :

1. PiS – 16
2. PO – 13
3. LPR – 4
4. PSL - 4
5. Lewica i Demokraci – 2

Wojewodowie

• 1999-2001 Ryszard Masłowski
• 2001-2005 Jerzy Adamik
• 2005-2006 Witold Kochan
• od 22 września 2006 Maciej Klima

Marszałkowie

• 1998-2002 Marek Nawara
• 2002-2006 Janusz Sepioł
• od 2006 Marek Nawara

Geografia

Położenie

Leżąca na południu Polski Małopolska położona jest na skrzyżowaniu ważnych szlaków komunikacyjnych. Dostępność terenów turystyczno-rekreacyjnych i zabytków województwa małopolskiego zapewnia dobra infrastruktura komunikacyjna. Przez obszar województwa wiodą szlaki tranzytowe ze wschodu na zachód i z północy na południe: linie kolejowe i drogi krajowe. Na południu województwo sięga do granicy państwa.

Kraków, stolica Małopolski, leży dokładnie na przecięciu 20 południka wschodniego i 50 równoleżnika północnego.

Graniczy z województwem śląskim (od zachodu), świętokrzyskim (od północy), podkarpackim (od wschodu) oraz z Republiką Słowacką (od południa).

Województwo obejmuje zachodnią część krainy historycznej i geograficznej zwanej Małopolską.

Topografia

Środowisko geograficzne województwa małopolskiego jest bardzo urozmaicone i zróżnicowane, a ukształtowanie powierzchni ma zdecydowanie charakter górski i wyżynny. Województwo małopolskie posiada bardzo urozmaiconą rzeźbę terenu. O czym świadczą następujące liczby:
– 9% województwa leży poniżej 200 m n.p.m.,
– ponad 50% powyżej 500 m n.p.m.,a najwyższym punktem województwa jest szczyt Rysy (2499 m n.p.m.) położony w Tatrach, górotworze o charakterze alpejskim. W związku z urozmaiconą rzeźbą terenu w województwie znajdują się liczne ośrodki sportów zimowych, które układają się zgodnie z przebiegiem równoleżników.

Euroregiony

Na terenie województwa można spotkać trzy Euroregiony:

• Euroregion Tatry – na południu
• Euroregion Beskidy – na południowym zachodzie
• Euroregion Karpacki – na wschodzie

Klimat

Małopolska leży w strefie klimatu umiarkowanego. I chociaż maksymalna zanotowana tutaj temperatura wynosi +37°C, a minimalna -38°C, niech ta wysoka amplituda nikogo nie przestraszy. Małopolska nie jest rejonem srogim i nieprzyjaznym. Taka różnica temperatur związana jest z dużym zróżnicowaniem położenia terenu względem poziomu morza. Średnia temperatura najcieplejszego miesiąca – lipca – pozwala nie tylko na górskie wycieczki (a przecież słońce nigdzie lepiej nie opala niż w górach), ale także na uprawianie sportów wodnych i kąpiele w jeziorach. Amatorów sportów zimowych ucieszy informacja, że pokrywa śnieżna w Tatrach często utrzymuje się od listopada do połowy maja, a w niektórych miejscach śnieg zalega nawet do połowy lipca (rekordzista zjeżdżał na nartach 19 lipca). W innych górskich rejonach śnieg pokrywa stoki do marca, a na sztucznie dośnieżanych stokach narciarskich można czasami szusować nawet na początku kwietnia. Małopolski klimat ma swoje anomalie. Najbardziej znana to "halny" – gwałtowny, ciepły wiatr, będący przekleństwem narciarzy (w kilka dni może stopić nawet kilkadziesiąt centymetrów śniegu) Z kolei "orawiak" to wiatr zimny (wiejący od Babiej Góry), który temperaturę w Zakopanem może obniżyć nawet o kilka stopni. Ale generalne tendencje zmian klimatycznych w Małopolsce w ostatnich latach wyglądają optymistycznie: coraz więcej tutaj dni słonecznych, mniej opadów, zimy są cieplejsze a lata gorętsze. Na szczególnie dobrą pogodę można liczyć w maju, czerwcu, sierpniu a często i we wrześniu.

Stosunki wodne

Na terenie województwa dominuje zlewisko Morza Bałtyckiego z dorzeczem Wisły i zajmuje ok. 90% powierzchni. W południowo zachodniej części województwa spotykamy zlewisko Morza Czarnego z dorzeczem Dunaju.

Miasta

Wzgórze Wawelskie w Krakowie

Rynek w Tarnowie

Nowosądecki ratusz

Krupówki w Zakopanem

Kopalnia soli w Wieliczce

Stary Dom Zdrojowy w Krynicy-Zdroju

Panorama Biecza

W województwie małopolskim jest 56 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców. Liczba ludności i powierzchnia wg GUS z 31 grudnia 2005 r.

• Kraków – 756 629 (326,80 km²)
• Tarnów – 117 560 (72,38 km²)
• Nowy Sącz – 84 729 (57,06 km²)
• Oświęcim – 41 134 (30,30 km²)
• Chrzanów – 39 944 (38,31 km²)
• Olkusz – 37 616 (25,66 km²)
• Nowy Targ – 33 460 (50,42 km²)
• Bochnia – 29 487 (29,89 km²)
• Gorlice – 28 628 (23,56 km²)
• Zakopane – 27 610 (84,35 km²)
• Skawina – 23 731 (20,48 km²)
• Andrychów – 21 733 (10,28 km²)
• Kęty – 19 266 (23,14 km²)
• Wadowice – 19 200 (10,63 km²)
• Wieliczka – 19 128 (13,37 km²)
• Trzebinia – 18 831 (31,30 km²)
• Myślenice – 18 109 (30,14 km²)
• Libiąż – 17 640 (35,88 km²)
• Brzesko – 16 853 (11,73 km²)
• Limanowa – 14 624 (18,64 km²)
• Rabka-Zdrój – 13 057 (36,59 km²)
• Miechów – 11 776 (15,49 km²)
• Brzeszcze – 11 921 (19,17 km²)
• Dąbrowa Tarnowska – 11 435 (23,07 km²)
• Krynica-Zdrój – 11 304 (40,17 km²)
• Bukowno – 10 765 (63,42 km²)
• Krzeszowice – 9993 (16,84 km²)
• Sucha Beskidzka – 9750 (27,46 km²)
• Chełmek – 9115 (8,31 km²)
• Wolbrom – 9061 (9,81 km²)
• Stary Sącz – 9024 (16,56 km²)
• Niepołomice – 8477 (27,08 km²)
• Mszana Dolna – 7498 (27,10 km²)
• Szczawnica – 7344 (87,89 km²)
• Tuchów – 6484 (18,15 km²)
• Sułkowice – 6304 (16,46 km²)
• Proszowice – 6213 (7,21 km²)
• Grybów – 6054 (17,00 km²)
• Dobczyce – 6036 (12,97 km²)
• Maków Podhalański – 5742 (20,04 km²)
• Piwniczna-Zdrój – 5708 (38,30 km²)
• Jordanów – 5132 (20,92 km²)
• Muszyna – 4982 (23,96 km²)
• Biecz – 4600 (17,80 km²)
• Kalwaria Zebrzydowska – 4475 (5,50 km²)
• Słomniki – 4331 (3,34 km²)
• Żabno – 4279 (11,12 km²)
• Zator – 3733 (11,53 km²)
• Skała – 3701 (2,97 km²)
• Alwernia – 3392 (8,87 km²)
• Ryglice – 2790 (25,08 km²)
• Nowy Wiśnicz – 2716 (5,05 km²)
• Ciężkowice – 2387 (9,99 km²)
• Czchów – 2202 (14,08 km²)
• Świątniki Górne – 2107 (4,44 km²)
• Zakliczyn – 1610 (4,02 km²)

Kalendarium historyczne

Starożytność

• IV wiek p.n.e. – IV wiek n.e. Okres osadnictwa celtyckiego
• I-IV wiek n.e. – Okres wpływów rzymskich
• V wiek – Koniec osadnictwa celtyckiego

Średniowiecze

Zamek w Niedzicy

• VI-VII wiek - Słowianie w dorzeczu górnej Wisły
• VIII wiek – Powstanie grodu na wzgórzu wawelskim
• IX wiek – Powstanie podegrodzia
• 890 – Najazd Wielkomorawian, chrystianizacja plemion małopolskich.
• 990 – Podbój Krakowa i ziem dorzecza górnej Wisły przez księcia Polan Mieszka.
• 1072 – Stanisław ze Szczepanowa zostaje biskupem
• 1088 – Kult św. Stanisława
• 1138 – Bolesław Krzywousty przed śmiercią nadał ustawę sukcesyjną.
• 1184 – Florian małopolskim świętym
• 1222 – Biskup Iwo Odrowąż
• 1225 – Cystersi pod Krakowem
• 1237 – Klasztor Franciszkanów w Krakowie.
• 1241 – Najazd na Małopolskę Tatarów
• 1251 – Kopalnia soli
• 1253 – Kanonizacja św. Stanisława
• 1257 – Nadanie aktu lokacyjnego Krakowowi
• 1259 – Małopolskę dotknęło trzęsienie ziemi
• 1292 – Nadanie aktu lokacyjnego dla miasta Nowy Sącz
• 1306 – Władysław Łokietek zajął dzielnicę krakowska i rozpoczął dzieło zjednoczenia państwa polskiego.
• 1320 – Koronacja Władysława Łokietka na króla Polski. Kraków staje się miastem koronacyjnym
• 1333 – Śmierć Władysława Łokietka. Pogrzeb króla odbyty w Krakowie umacnia rolę miasta jako metropolii monarszej
• 1344 – Kazimierz Wielki opanował ziemię sanocką i przemyską, które stały się częścią dzielnicy Małopolskiej
• 1346 – W Wiślicy Kazimierz Wielki wydaje tzw. Statuty Wiślickie, stanowiące skodyfikowane prawo dzielnicy małopolskiej
• 1364 – Zjazd Monarchów w Krakowie zakończony, jak podaje legenda, ucztą wydaną na cześć gości przez mieszczanina krakowskiego Mikołaja Wierzynka
• 1368 – Kazimierz Wielki nadaje statuty podkrakowskim żupom solnym, tworząc nowoczesne, największe w Małopolsce i w Polsce przedsiębiorstwo przemysłowe
• 1376 – Najazd litewski na Małopolskę
• 17 VII 1399 – W Krakowie umiera w opinii świętości Królowa Jadwiga
• 1423-1465 – Biskupem Krakowskim jest Zbigniew Oleśnicki
• 9 I 1433 – W Krakowie zostaje ponowiony przywilej Jedlneński (1430 r.), gwarantujący szlachcie wolność osobistą (tzw. Neminem Captivabimus)
• 19 III 1454 – Król Polski shołdował księstwo oświęcimskie

Wczesna nowożytność

• 1494 – Włączenie do Korony księstwa Zatorskiego przez Jana Olbrachta
• 10 kwietnia 1525 – Hołd Pruski na płycie Rynku Głównego w Krakowie
• 1563-1564 – Ostateczna inkorporacja do Polski księstw Oświęcimskiego i Zatorskiego
• 14 kwietnia 1570 – W Sandomierzu dochodzi do połączenia wyznań protestanckich – luteran, kalwinów i braci czeskich, którzy tworzą tzw. wyznanie polskie. Akt ten bywa zwany Zgodą Sandomierską.
• 1587 – Najazd na Małopolskę habsburskiego arcyksięcia Maksymiliana, pretendenta do korony polskiej. Jesienią armia austriacka bezskutecznie oblegała Kraków.
• 26 maja 1584 – Na zamku wawelskim ścięto banitę Samuela Zborowskiego
• 1591 – Zburzenie zboru protestanckiego w Krakowie w czasie tumultu religijnego
• 1604 – Do Krakowa przybywa rzekomy syn Iwana IV Groźnego, Dymitr zwany samozwańcem. Przy czynnym poparciu magnaterii małopolskiej i mieszczan Krakowa, uzyskuje pomoc w swej wyprawie na Moskwę.
• 1611 – Katastrofalny w skutkach pożar Nowego Sącza
• wrzesień-październik 1655 – Kampania armii szwedzkiej doprowadza do zajęcia całej Małopolski. Oblężony poddaje się Kraków (18 X), padają także inne miasta (Nowy Sącz, Tarnów, Żywiec).
• 13 grudnia 1655 – Powstanie mieszczan odbija z rąk szwedzkich Nowy Sącz.
• 1668 – Abdykacja Jana Kazimierza. Król wyjeżdżając z Polski zatrzymał się na dłużej w Krakowie gdzie zamieszkał w Pałacu "Krzysztofory", obecnej siedzibie Muzeum Historycznego m. Krakowa.
• 1700-1716 – W związku z toczącą się tzw. III wojną północną, przez Małopolskę przeciągają oddziały szwedzkie, rosyjskie, saskie i polskie, niszcząc katastrofalnie cały region.
• 1707-1710 – Katastrofalna zaraza, która objęła Kraków i okolicę pochłonęła blisko 20 000 ofiar.
• 1734 – W związku z toczącą się wojną sukcesyjną polską, przez Małopolską przechodzą korpusy wojsk saskich oraz polskich wiernych Stanisławowi Leszczyńskiemu.
• 1769 – Pod pretekstem walk konfederacji barskiej wojska austriackie zajmują grody spiskie i okolice Nowego Targu i Nowego Sącza.
• 1770-1771 – W walkach konfederatów barskich szczególną rolę odgrywają umocnienia w Tyńcu, Lanckoronie i w mieście Krakowie oraz na Zamku Wawelskim
• 1795 – III rozbiór Polski. Północna część Małopolski pomiędzy Bugiem, Wisłą i Pilicą dostaje się w ręce Austriackie
• kwiecień-lipiec 1809 – Ofensywa Ks. Józefa Poniatowskiego wyzwala z rak austriackich ziemie III zaboru w tym m.in. Kraków.
• 1813 – Ks. Józef Poniatowski wraz z wojskiem polskim opuszcza Kraków, który zajmują wojska rosyjskie.
• 1815 – Kongres wiedeński dzieli ostatecznie Małopolskę pomiędzy Rosję i Austrię. Kraków wraz z okolicami tworzy niezależne teoretycznie państewko tzw. Rzeczpospolitą Krakowską.
• 1846 – Powstanie krakowskie

Nowożytność

• 26 IV 1848 – Wiosna Ludów w Krakowie zakończona zbombardowaniem miasta przez wojsko austriackie.
• 1864-1865 – Stan oblężenia w Galicji w związku z toczącym się Powstaniem Styczniowym
• 1867 – Galicja otrzymuje z rąk cesarza Franciszka Józefa I autonomię
• 1869 – Wprowadzenie Języka Polskiego jako urzędowego w Galicji
• 1884 – Otwarcie tzw. podkarpackiej linii kolejowej (Sącz, Krynica)

Okres wojenny i międzywojenny

• wrzesień 1914 – Przysięga Legionów Polskich na Błoniach krakowskich
• 3-8 września 1939 – Małopolska zostaje zajęta przez armię hitlerowską.

Zasoby surowców mineralnych

W Małopolsce bogata jest także w różnorodne surowce mineralne. Pewne z nich stanowią istotną pozycję w krajowym i regionalnym bilansie zasobów.

• sól kamienna – Bochnia, Wieliczka (obecnie muzeum)
• ropa naftowa – okolice Gorlic
• węgiel kamienny – okolice Brzeszcz
• rudy cyny i ołowiu – okolice Chrzanowa i Olkusza
• wody mineralne – Krynica, Muszyna i okolice
• źródła geotermalne – Podhale
• niewielkie złoża gazu ziemnego – okolice Krakowa i Babiej Góry
• surowce budowlane, tj.: kamień budowlany i kamień drogowy, wapienie, gliny ceramiczne i kruszywo budowlane

Gospodarka

Przemysł

Województwo małopolskie jest jednym z najbardziej zróżnicowanych pod względem poziomu rozwoju gospodarczego regionów w Polsce. Dysponuje ono znaczącym w skali kraju potencjałem społeczno-gospodarczym. Wytwarza 7,4% PKB, co daje mu 4 miejsce w kraju. Mocna pozycja w gospodarce kraju wynika z dużego udziału w globalnej wartości produkcji sprzedanej przemysłu i budownictwa, odpowiednio 7% i 8%. Region jest szczególnie aktywny w dziedzinie budownictwa mieszkaniowego 2 miejsce w kraju. Jednak w wielu gałęziach dominuje gospodarka tradycyjna – praco-, materiało- i kapitałochłonna o bardzo niskim poziomie konkurencyjności międzynarodowej. województwo małopolskie może poszczycić się także najnirzszą stopa bezrobocia w kraju – 11,3%.Mimo pozytywnych zmian i wzrostu znaczenia przemysłów rozwojowych, będących nośnikami postępu technologicznego i organizacyjnego, tj. kablowego, telekomunikacyjnego, komputerowego, farmaceutycznego, poligraficznego, materiałów budowlanych – których udział w produkcji przemysłowej regionu wynosi ok. 20% – nadal podstawę gospodarki stanowią tradycyjne gałęzie, w tym: hutnictwo, ciężka chemia, górnictwo, przemysł metalowy, tytoniowy, spożywczy. Trzy pierwsze, ze względu na ich malejący udział w rynku, określane są mianem przemysłów schyłkowych.

Największe zakłady przemysłowe województwa małopolskiego to:

• Huta im. Sendzimira w Nowej Hucie
• Stalprodukt w Bochni (walcownia stali)
• Zakłady Chemiczne w Oświęcimiu
• Zakłady Azotowe w Tarnowie
• Fablok w Chrzanowie
• Zakłady przemysłu włókienniczego i maszynowego w Andrychowie
• Browar Okocim w Brzesku
• Can-pack w Brzesku
• Coca-Cola w Niepołomicach
• Rafineria w Trzebini
• Tele-Fonika Kable w Krakowie i Myślenicach
• Maspex w Wadowicach

Okręgi przemysłowe

Na terenie województwa znjdują się obszary 3 okręgów przemysłowych:

1. Krakowski
2. Tarnowsko-Rzeszowski
3. Karpacki

Energia

Produkcją energi dla województwa małopolskiego zajmują się głównie elektrownie cieplne na węgiel kamienny. Największe z nich znajdją się w Krakowie, Skawinie i Trzebini (0,5 tys. – 1 tys. MW) oraz w Tarnowie (100 – 500 MW).

W województwie znajdują się także elektrownie wodne i elektrownie wiatrowe o mocy mniejszej niż 100 MW. Energie elektryczną wytwarzają również geotermalne źródła energii, zespoły prądotwórcze i kotły grzewcze przy oczyszczalniach ścieków oraz zespoły prądotwórcze i ciepłownicze na wysypiskach śmieci (z biogazu).

Przedsiębiorczość

W województwie zarejestrowanych jest prawie 288 tys. firm. Od lat liczba ta systematycznie wzrasta. Większość z nich to podmioty zaliczane do sektora MSP. Wspomnieć należy o sukcesach wielu małych, często rodzinnych firm, które dziś są potentatami w swoich branżach. Należą do nich m.in.: Fakro – jeden z światowych liderów produkcji okien dachowych, Koral – w 2004 roku największy producent lodów w Polsce, czy Wojas – czołowy w kraju producent obuwia. Region znany jest konsumentom z takich marek, jak: Optimus (komputery), Wawel (słodycze), Lajkonik (paluszki), Tymbark (soki), Okocim (piwo).

Kraków stanowi finansowe centrum Polski południowej.Swoją siedzibę ma tu trzeci co do wielkości bank w Polsce – Bank BPH, a także polska centrala Deutsche Banku. W Krakowie mieszczą się centrale czterech biur maklerskich, a także oddziały najważniejszych firm doradczych oraz instytucji finansowych.

Inwestycje zagraniczne

Zagraniczne firmy zainwestowały w Małopolsce ponad 6 mld USD, czyli ponad 8 proc. wszystkich środków zaangażowanych w Polsce. Najwięcej zagranicznych pieniędzy przyciągnęły: przemysł, bankowość i handel. W województwie działa 2426 firm z udziałem kapitału zagranicznego, które zatrudniają łącznie ok. 76 tysięcy pracowników.

Najwięksi inwestorzy zagraniczni na koniec 2003 r.

Lista przedsięwzięć kapitału zagranicznego potwierdza atrakcyjność regionu dla inwestorów wielu branż: od produkcji farmeceutyków (chorwacka Pliva) przez najnowocześniejszą poligrafię (2 drukarnie amerykańskiego RR Donnelley) po usługi finansowe (niemieckie: grupa HVB, Deutsche Bank i belgijski Fortis Bank). Od kilku lat inwestuje tu także koncern Motorola. Niektóre branże, jak projektowanie i produkcja części samochodowych, inwestorzy zagraniczni – koncerny Delphi i Valeo – stworzyli niemal od podstaw.

Przyroda

Ochrona środowiska

Morskie Oko

Trzy Korony z Dunajca

Niezwykle urozmaicone warunki naturalne Małopolski i nieskażone środowisko naturalne zdecydowanej większości regionu, powodują, że tutejsze bogactwo świata roślinnego i zwierzęcego nie ma sobie równych w całej Polsce. Pośrednim dowodem takiego stanu rzeczy jest liczba znajdujących się na terenie Małopolski obszarów chronionych:

• 6 parków narodowych
  • Babiogórski Park Narodowy
  • Gorczański Park Narodowy
  • Magurski Park Narodowy (niewielki fragment; siedziba dyrekcji w woj. podkarpackim)
  • Ojcowski Park Narodowy
  • Pieniński Park Narodowy
  • Tatrzański Park Narodowy
• 11 parków krajobrazowych Zobacz artykuł – parki krajobrazowe województwa małopolskiego.
• 10 obszarów chronionego krajobrazu
• 83 rezerwatów przyrody
• 1775 pomników przyrody

W efekcie ochroną objętych jest 67% powierzchni Województwa Małopolskiego, co stawia je na pierwszym miejscu w kraju

Zanieczyszczenie środowiska

Struktura oczyszczania ścieków komunalnych w 2003 r.

Rośnie liczba rzek w II i III klasie czystości, mniej jest wód pozaklasowych. Dzięki stosowaniu nowoczesnych filtrów, zmniejsza się również poziom zanieczyszczenia powietrza. Coraz więcej odpadów trafia do ponownego wykorzystania.

Postępowanie z odpadami w 2003 r.

W ciągu ostatnich 5 lat długość sieci kanalizacyjnej w Małopolsce wzrosła o ponad połowę i wynosi obecnie 5852 km.

Lasy

Ze zróżnicowania gatunków gleb, a także różnicy położenia terenu względem poziomu morza wynika bardzo duże zróżnicowanie małopolskich lasów – od borów nizinnych, poprzez siedliska wyżynne aż po bory wysokogórskie.Drzewostany najbardziej dla Małopolski charakterystyczne to lasy bukowe, porastające m.in. znaczną część Beskidów, a także świerkowy starodrzew, na przykład charakterystyczne tatrzańskie smreki. Cenny kompleks leśny Małopolski to Puszcza Niepołomicka – jedyny pozostały fragment olbrzymiego kompleksu rozciągającego się przed kilkuset laty na wschód od Krakowa. Tutaj polował niegdyś Władysław Jagiełło, a później Królowa Bona. Do dzisiaj w Puszczy Niepołomickiej żyje stado żubrów.Oprócz Puszczy Niepołomickiej, w Małopolsce znajduje się wiele innych fragmentów lasu o charakterze pierwotnym, położonych w Pieninach, w Babiogórskim Parku Narodowym, Tatrach czy Beskidzie Sądeckim. Te lasy są schronieniem dla dziesiątków zagrożonych gatunków roślin i zwierząt; nie tylko tych, których nazwy znane są tylko fachowcom, ale także najsłynniejszych: szarotki alpejskiej, krokusa, a spośród zwierząt: orła przedniego, świstaka, kozicy.W małopolskich lasach można znaleźć mnóstwo grzybów (najlepsze to rydze i borowiki), borówek i innych leśnych owoców.

Pustynia

Małopolska, obdarzona przez naturę ogromną ilością atrakcji, ma jeszcze jedną niezwykłą ciekawostkę: jedyną w Polsce pustynię. Położona na zachód od Olkusza, rozciąga się między miejscowościami Klucze, Chechło i Błędów. Chociaż piaski Pustyni Błędowskiej potrafią w lecie nagrzewać się do temperatury 70oC to w sensie klimatycznym teren ten pustynią nie jest. Dlatego powiodły się podjęte w latach 50. i 60. XX wieku próby obsadzania jej roślinnością. W efekcie każdy kto chce odwiedzić pustynię winien się spieszyć: jej obszar zmniejsza się z roku na rok i z niegdysiejszych 80 km² skurczył się do ok. 30 km².

Komunikacja

• Samolot

Międzynarodowy Port Lotniczy Kraków-Balice posiada regularne połączenia z najważniejszymi miastami Europy, Ameryki Północnej i Izraelem. Trwa rozbudowa terminala pasażerskiego, co pozwoli wkrótce przyjąć 2 mln osób rocznie. Dynamicznie zwiększa się liczba odprawianych pasażerów i ładunków.

• Samochód

Autostrada A4 łączy region z Górnym Śląskiem, a wkrótce będzie można nią dojechać do granicy z Niemcami. Rozpocznie się też budowa autostrady w kierunku wschodnim. Trasa ta należy do ważniejszych na kontynencie – połączy bowiem Niemcy przez Polskę z Ukrainą. W ostatnich latach największym przedsięwzięciem było dokończenie południowej obwodnicy autostradowej Krakowa, dzięki czemu ruch tranzytowy wschód-zachód omija miasto.

• Pociąg

Małopolska ma bezpośrednie połączenia kolejowe ze wszystkimi większymi miastami w Polsce oraz połączenia międzynarodowe z: Wiedniem, Pragą, Berlinem, Dreznem, Frankfurtem nad Menem i Frankfurtem nad Odrą, Lipskiem, Bukaresztem, Bratysławą, Koszycami, Kijowem, Lwowem, Odessą i Budapesztem.

• Autobus

Autobusem można dojechać do większości miejscowości w Małopolsce. Dworce autobusowe znajdują się zazwyczaj w pobliżu dworców kolejowych, co ma znaczenie, gdy chcemy zmienić środek transportu.

• Przejscie graniczne

Na południu Małopolska graniczy ze Słowacją, czynnie funkcjonuje tutaj 30 przejść granicznych różnego rodzaju: przejścia kolejowe, drogowe bez ograniczeń, drogowe z ograniczeniami, na których odprawy samochodów ciężarowych się nie odbywają, oraz punkty przekroczenia granicy na szlakach turystycznych – tylko dla pieszych.

Demografia

Mniejszości narodowe i grupy etniczne

Małopolskę zamieszkują przedstawiciele czterech mniejszości narodowych: Ormianie, Słowacy, Ukraińcy i Żydzi.Podczas narodowego spisu powszechnego ludności przeprowadzonego w 2002 r. wśród obywateli RP do poszczególnych mniejszości narodowych przynależność zadeklarowało*:

• Ormianie 262 osoby w tym w województwie małopolskim – 22
• Słowacy 1710 osoby w tym w województwie małopolskim – 1572
• Ukraińcy 27 172 osoby w tym w województwie małopolskim – 472
• Żydzi 1055 osoby w tym w województwie małopolskim – 50

• Dane statystyczne zebrane na podstawie spisu powszechnego oparte są o subiektywne czynniki takie jak samookreślenie, poczucie przynależności do danej grupy mniejszościowej, niekoniecznie zależne od takich kategorii jak np. przynależność językowa czy religijna.

Małoposkę zamieszkują przedstawiciele 2 grup etnicznych: Łemkowie i Romowie.

Oficjalne statystyki podają, że w Małopolsce zamieszkuje 1678 Romów, nieoficjalne wskazują liczbę oscylującą wokół pięciu tysięcy. Pierwsza wzmianka historyczna, którą można odnieść do Romów/Cyganów w Polsce pochodzi z 1401 r. i dotyczy mieszczaniana Cigana zamieszkującego Podgórze koło Krakowa. Romowie w tym czasie przywędrowali do Polski z południa, od strony Węgier, dokąd dotarli z Bałkanów. Ich praojczyzną są Indie, skąd wyemigrowali ok. X wieku.

Romowie w Polsce dzielą się, w zależności od stosunku do tradycji koczowniczych na grupę osiadłą – Karpaccy Romowie i grupy wędrowne. Karpaccy Romowie (nazwa nadana przez uczonych) nazwani zostali przez innych Górskim Cyganami – Begitka Roma, Bergare, Bergary. Z czasem sami tę nazwę przyjęli jako własną. Wśród wędrownych (od 1964 r. zaczęto ich osiedlać naciskami administracyjnymi) najliczniejszą grupę stanowią Polska Roma, przybyli do Polski z Zachodu Europy w XVI w. W początku II poł. XIX w. z terenów obecnej Rumunii przybyły grupy Kełderaszy (Kelderari, Kalderari – Kotlarze) oraz Lowarów (Koniarzy).

Kultura

W Małopolsce odbywają się liczne festiwale o międzynarodowej renomie, m.in. Festiwal Kultury Żydowskiej na krakowskim Kazimierzu, czy Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem, a także Tydzień Kultury Beskidzkiej, Babiogórska Jesień, Łemkowska Watra.

Collegium Maius

Na tle kraju Małopolska wyróżnia się dużą liczbą instytucji kultury. Co czwarty zwiedzający polskie muzeum trafia do jednej z placówek na terenie województwa małopolskiego. W zbiorach państwowych, kościelnych i kolekcjach prywatnych znajduje się 20 proc. wszystkich polskich dzieł sztuki. Jednakże nie tylko obfitość tych zbiorów, co ich wszechstronność wyczerpująca wszelkie dziedziny życia, ich wysoka artystyczna i historyczna wartość, wreszcie nierzadko unikatowy charakter, decydują o ich wysokiej randze. Koneserów i turystów przyciągają m.in. ekspozycje Zamku Królewskiego na Wawelu, oddziałów Muzeum Narodowego, muzeów okręgowych w Tarnowie i Nowym Sączu, muzeów diecezjalnych w Krakowie i Tarnowie.

Instytucje kulturalne w Małopolsce

Media

W województwie małopolskim działają dwie stacje telewizyjne: Ośrodek Regionalny Telewizji Polskiej S.A. oraz TVN Południe. Ponadto liczni operatorzy sieci kablowych, działający zwłaszcza w miastach i dużych osiedlach dostarczają pakiet programów telewizyjnych i radiowych; uruchomili także własne programy o charakterze lokalnym, głównie informacyjno – rozrywkowe.

Województwo małopolskie może poszczycić się drugą pozycją w kraju pod względem ilości zarejestrowanych i należących do najbardziej ekskluzywnych, nobilitujących autorów oficyn wydawniczych z których większość stanowią wydawnictwa prywatne oraz kościelne i klasztorne. W Krakowie działają zarówno oficyny o wieloletnich tradycjach, jak również nowopowstałe oficyny wydawnicze.W Małopolsce działają również radia ogólnopolskie takie jak RMF FM, radio Z, a także lokalne np. Radio Kraków, radio ECHO.

Nauka i oświata

Małopolska jest drugim regionem w Polsce, jeśli chodzi o potencjał kulturalny i trzecim pod względem liczby studentów. Uniwersytet Jagielloński – instytucja o ponad 600-letniej tradycji – w prestiżowych rankingach uznawany jest za najlepszą szkołę wyższą w kraju. Z kolei wśród prywatnych uczelni ekonomicznych w ogólnopolskich klasyfikacjach prym wiodą: Wyższa Szkoła Biznesu w Nowym Sączu i krakowska Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości.Wyższe uczelnie koncentrują się głównie w Krakowie.

Ważniejsze z nich to:

• Uniwersytet Jagielloński ^[1]
• Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie im. Stanisława Staszica ^[2]
• Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki ^[3]
• Akademia Rolnicza w Krakowie im. Hugona Kołłątaja ^[4]
• Akademia Pedagogiczna w Krakowie im. Komisji Edukacji Narodowej ^[5]
• Akademia Ekonomiczna w Krakowie [6]
• Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie im. Bronisława Czecha ^[7]
• Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie im. Jana Matejki ^[8]
• Akademia Muzyczna w Krakowie ^[9]
• Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie im. Ludwika Solskiego ^[10]
• Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie ^[11]
• Krakowska Szkoła Wyższa im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego ^[12]
• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Tarnowie
• Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University w Nowym Sączu ^[13]

W 31 małopolskich uczelniach kształci się ponad 170 tysięcy studentów. Powstają nowe uczelnie prywatne, nowe kierunki studiów dostosowane są do zmieniającej się sytuacji na rynku pracy, przybywa pracowników naukowych (jest ich blisko 11 tysięcy).

Turystyka i wypoczynek

Małopolska należy do najchętniej odwiedzanych polskich regionów. W 2003 r. przyjechało tu niemal 8 milionów turystów, w tym milion z zagranicy (najwięcej z Niemiec, USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch oraz Rosji i Ukrainy).

Widok na Wawel od strony Mostu Dębnickiego

Kaplica św. Kingi w Wieliczce

Zamek w Nowym Wiśniczu

Najważniejsze atrakcje turystyczne to: Kraków, Kopalnia Soli w Wieliczce, były obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau, a także najwyższe polskie góry – Tatry i Zakopane, nazywane zimową stolicą Polski. Region to także cel turystyki pielgrzymkowej (sanktuaria w Kalwarii Zebrzydowskiej i Krakowie-Łagiewnikach, dom narodzin Jana Pawła II w Wadowicach) oraz leczniczej (9 miejscowości uzdrowiskowych w całym województwie). Corocznie od 1999 roku organizowane są Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego, mające na celu promowanie zabytków Małopolski. O wysokich walorach tego regionu świadczy też to, że aż 5 zespołów zabytkowych wpisanych zostało na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Są to:

• Stare Miasto w Krakowie,*kopalnia soli w Wieliczce,
• obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu i Brzezince,
• klasztor i park pielgrzymkowy w Kalwarii Zebrzydowskiej,
• drewinane kościoły południowej Małopolski.

Często odwiedzane są też:

• Bochnia – kopalnia soli, uzdrowisko i sanatorium, O kopalni
• Lanckorona
• Krynica i inne miejscowości uzdrowiskowo-wypoczynkowe
• Zamek w Nowym Wiśniczu

Popularnymi obszarami turystyki pieszej i sportów zimowych są Pasma górskie Beskidów i Tatr. Największym ich ośrodkiem jest Zakopane.

Małopolska od zawsze była rejonem pograniczna, przez który przetoczyła się niejedna wojenna nawałnica. Dziedzictwo tej historii to niezliczone zamki, warownie, forty, zbrojownie i bogate zbiory muzealne militariów, od tych najstarszych po najnowsze. Inną pozostałością wojennych pożóg są niezliczone historyczne cmentarze. Podczas I wojny światowej przez Małopolskę przebiegał front, który pozostawił po sobie ich przeszło 400.

W Małopolsce można zobaczyć średniowieczne warownie, renesansowe zamki czy cesarsko – królewskie forty. Wiele z najstarszych zabytków architektury obronnej popadło w ruinę podczas szwedzkiego potopu. Inne podupadły podczas obu wojen światowych i państwowego patronatu polski ludowej. W ostatnich latach niektóre z nich zostały odrestaurowane i przystosowane do wymogów zwiedzających. W niektórych, jak chociażby na krakowskim Wawelu, istnieje możliwość wynajęcia pokojów gościnnych, które wystrojem odbiegają nieco od królewskich komnat, ale to przecież miejsce się liczy!

Sławni Małopolanie

Dom rodzinny papieża Jana Pawła II w Wadowicach

W każdej społeczności, większej i mniejszej, zdarzają się ludzie wybitni, którzy pozostawiają po sobie dzieła wynoszące ich ponad przeciętność. To ludzie niepospolici, których darzymy sławą, często dopiero pośmiertną. Ilu takich niepospolitych zrodziła Małopolska?Oto sylwetki niektórych z nich:

• Jan Paweł II – papież
• Józef Bem – generał polski
• Bartłomiej Berecci – architekt włoski
• Adam Chmielowski – zakonniki
• Ignacy Daszyński – polityk polski
• Jan Długosz – kronikarz
• Tadeusz Kościuszko – organizator powstania

Podział administracyjny

W dniu 1 stycznia 1999 roku weszła w życie reforma administracyjna Polski. Stworzyła ona dwa nowe szczeble samorządu lokalnego, czego efektem była m.in. zmiana ilości województw, ich granic i nazw. w ten sposób powstało samorządowe Województwo Małopolskie. w jego skład weszły ówczesne województwa krakowskie i nowosądeckie oraz części województw: bielskiego, kieleckiego, katowickiego, krośnieńskiego i tarnowskiego. Województwo Małopolskie tworzą 22 powiaty, 182 gminy, 1904 sołectwa. na jego terenie znajduje się 57 miast i 2630 wsi.

Bibliografia

• http://www.malopolskie.pl
• http://www.malopolska.uw.gov.pl
• http://www.wrotamalopolski.pl
• http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak

Zobacz też

• podział administracyjny województwa małopolskiego
• województwo krakowskie
• województwo nowosądeckie
• województwo tarnowskie

Linki zewnętrzne

• Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego
• Wrota Małopolski – oficjalny portal wojewódzki
• Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego – MARR
• Małopolska Organizacja Turystyczna
• Informator turystyczny
• Województwo małopolskie – Urząd Statystyczny w Krakowie

Powiaty województwa małopolskiego

Miasta na prawach powiatu: Kraków • Nowy Sącz • Tarnów

Powiaty:bocheński • brzeski • chrzanowski • dąbrowski • gorlicki • krakowski • limanowski • miechowski • myślenicki • nowosądecki • nowotarski • olkuski • oświęcimski • proszowicki • suski • tarnowski • tatrzański • wadowicki • wielicki

 

Województwa Polski

dolnośląskie • kujawsko-pomorskie • lubelskie • lubuskie • łódzkie • małopolskie • mazowieckie • opolskie • podkarpackie • podlaskie • pomorskie • śląskie • świętokrzyskie • warmińsko-mazurskie • wielkopolskie • zachodniopomorskie

 

Kategorie

Znajdź

Znajdź